Toen ik afgelopen zondag naar Over Mijn Lijk keek, bleef één scène hangen.
Niet vanwege verdriet. Juist vanwege de helderheid ervan.
Madelief. Vijfentwintig jaar. Ongeneeslijk ziek. Ze vertelde over haar wens
voor een “prematie”, een pre-crematie. Een afscheid bij leven. Geen kist.
Geen bloemen rondom een stil lichaam. Maar een zaal vol mensen, foto’s,
muziek en verhalen waarin ook gelachen mocht worden om haar minder
charmante kanten.
Maar vooral: zijzelf erbij.
“Waarom,” vroeg ze zich af, “zeggen we pas de mooiste dingen als iemand
ze niet meer kan horen?” Die vraag bleef hangen. Want ze heeft een punt.
We wachten vaak tot iemand overleden is voordat we woorden echt gewicht
geven. We draaien iemands favoriete muziek en vertellen hoe belangrijk
iemand was. Alsof we dan pas hardop durven te zeggen wat iemand voor ons
betekende. Terwijl degene om wie het gaat er niet meer is.
Madelief draaide dat om. Niet vanuit zwaarte, maar juist vanuit leven. Als ik
toch weet dat ik doodga, zei ze eigenlijk, laat me het dan maar horen, laat me
erbij zijn. Laat me lachen om de anekdotes. Laat me huilen om de woorden.
Laat me afscheid nemen van mensen van wie ik houd.
En eerlijk? Ik vind dat prachtig.
We hadden het er vandaag over met collega’s. Hoort dit eigenlijk bij ons
werk? Is een prematie een uitvaart? Of is het meer een evenement? Een
levensviering? Een bijeenkomst georganiseerd door een eventbureau met
goede catering en sfeerverlichting? Wij verzorgen tenslotte meestal bijeen-
komsten mét overleden lichaam. Dat is het vak, dat is de traditie.
En toch knaagt dat antwoord ook ergens. Want als je de essentie van ons
werk afpelt, voorbij de opbaring, rouwauto’s en grafkisten ... waar gaat het
dan werkelijk over?
Over afscheid van iemand die je lief is. Over mensen helpen woorden te
vinden wanneer woorden tekortschieten. Over ruimte maken voor liefde,
verdriet, humor en herinneringen. Misschien is een prematie geen vervan-
ging van een uitvaart. Misschien is het een extra moment. Een kans die maar
weinig mensen krijgen, maar die tegelijkertijd ontzettend waardevol kan zijn.
Maar toen kwam tijdens ons gesprek misschien wel de moeilijkste vraag van
allemaal. Wanneer doe je zoiets? Want de dood houdt zich zelden aan een
planning. Wacht je te lang, dan is iemand misschien te ziek, te moe of te ver
weg in pijn en medicatie om het echt nog bewust mee te maken. Maar doe je
het te vroeg, dan ontstaat er ook iets ongemakkelijks.
Want wat gebeurt er als iedereen afscheid heeft genomen... en je vervolgens
nog een maand leeft? Of drie? Of langer? Kun je na zo’n prematie weer “ge-
woon” samen koffiedrinken op dinsdagmiddag?
Misschien moet een prematie helemaal niet het definitieve afscheid zijn.
Misschien is het simpelweg een moment waarop alles wat normaal pas ná
iemands dood gezegd wordt, alvast ruimte krijgt. Dit past vast niet iedereen
hoor. Voor sommigen is het te confronterend, te dichtbij of te definitief mis-
schien. Maar ik denk ook dat veel mensen er stiekem iets jaloersmakends in
herkennen.
Want hoe bijzonder is het om nog één keer in een zaal te zitten en te horen:
Dank je wel. Ik hou van je. Jij maakte mijn leven mooier.
Niet gefluisterd bij een foto, maar recht in je gezicht.
Dus laten we stoppen met denken in hokjes. Uitvaart of evenement. Werkge-
bied of niet. Misschien moeten we vooral kijken naar de behoefte onder de
vraag. Bijna ieder mens wil gehoord worden, gezien worden en uiteindelijk
ook herinnerd worden. Het liefst nog een klein beetje bij leven.
Misschien is dat wel de les die Madelief ons naliet: wacht niet tot een af-
scheid om iemand te vertellen wat hij of zij voor je betekent.